Je hebt pijn onder je hiel, laat een röntgenfoto nemen en krijgt te horen dat je hielspoor hebt. Maar is die hielspoor ook werkelijk de oorzaak van je klachten? Wat is hielspoor precies, waar komt de pijn vandaan en wat kun je eraan doen? Die vragen probeer ik hieronder zo duidelijk mogelijk te beantwoorden, zodat jij weet wat te doen.
De peesplaat onder je voet
Om hielpijn te begrijpen, moeten we eerst kijken naar een belangrijke structuur onder de voet. Onderaan de voetzool loopt een stevige peesplaat van het hielbeen naar de tenen. Deze heet de fascia plantaris, ook wel plantaire peesplaat genoemd. Ze ondersteunt de voetboog en functioneert als een veer die energie opslaat en vrijgeeft tijdens het wandelen en lopen. Wanneer je tenen bij het afzetten van je voet buigen, wordt de peesplaat strakgetrokken. Hierdoor blijft de voetboog stabiel en wordt elastische energie opgeslagen die tijdens de afzet opnieuw vrijkomt. Dat noemen we het windlass-mechanisme.
Bij elke stap komt er dus trekkracht op die peesplaat, vooral op de plek waar ze aan het hielbeen vastzit. Net daar ontstaan de meeste klachten.
Fasciitis, fasciosis en fasciopathie: wat is het verschil?
De meeste mensen met pijn onder de hiel hebben geen probleem met het hielbeen, maar met de peesplaat onder de voet. Herhaalde belasting kan kleine beschadigingen veroorzaken, meestal op de plaats waar de peesplaat vasthecht aan het hielbeen.
Lange tijd werd dit probleem fasciitis plantaris genoemd. Het achtervoegsel "-itis" betekent ontsteking, waardoor men ervan uitging dat de klachten vooral het gevolg waren van een ontstekingsproces.
Later onderzocht men het weefsel van patiënten met langdurige klachten. Daarbij vonden onderzoekers vaak weinig tot geen tekenen van ontsteking. In plaats daarvan zagen ze veranderingen die wijzen op verzwakking en ontregeling van het weefsel: de collageenvezels verloren hun normale structuur en het herstelproces leek verstoord (3). Daarom werd ook de term fasciosis voorgesteld, waarbij "-osis" verwijst naar degeneratieve veranderingen van het weefsel.
Vandaag beschouwen onderzoekers fasciitis en fasciosis eerder als verschillende aspecten van hetzelfde probleem dan twee aparte aandoeningen. Bij sommige patiënten spelen ontstekingsprocessen mee, terwijl bij anderen vooral degeneratieve veranderingen een rol spelen. Daarom gebruikt men steeds vaker de overkoepelende term plantaire fasciopathie: een aandoening van de peesplaat, zonder te specifiëren of ontsteking of degeneratie op de voorgrond staat (4).
Kort samengevat: fasciitis, fasciosis en fasciopathie verwijzen allemaal naar een probleem van dezelfde peesplaat onder de voet. Om het eenvoudig te houden, spreek ik in de rest van dit artikel gewoon over de peesplaat en over peesplaatklachten.
En dan is er nog hielspoor. Een hielspoor is een benige uitgroei aan de onderkant van het hielbeen, meestal ter hoogte van de aanhechting van de peesplaat aan het hielbeen. Het is dus geen ontsteking van de peesplaat, maar een verandering van het bot. Vermoedelijk ontstaat zo'n botuitgroei als reactie op langdurige (trek)belasting op de plaats waar de peesplaat aan het hielbeen vastzit.
Hoe herken je een peesplaatprobleem?
De typische klacht is pijn aan de binnenkant onderaan de hiel, die het sterkst aanwezig is tijdens de eerste stappen na rust, bijvoorbeeld 's ochtends bij het opstaan (startpijn). Vaak vermindert de pijn na enkele minuten bewegen, om later op de dag opnieuw toe te nemen bij langdurig staan of wandelen. De klachten ontstaan geregeld na een recente toename in belasting (4).
Er zijn ook factoren die de trekkracht op de peesplaat verhogen, zoals stijve kuitspieren of een stijve achillespees, overgewicht, veel staand werk of plots veel meer lopen.
Een foto is meestal niet nodig als het klinische beeld duidelijk is (4). Ziet men toch hielspoor op de foto, dan verandert de aanpak zelden.
Röntgenfoto van hielspoor, onderaan het hielbeen. Foto: Lucien Monfils, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
Is hielspoor de oorzaak van je pijn?
Hielspoor komt veel vaker voor dan je zou denken, ook bij mensen zonder klachten. Bij jonge tot middelbare volwassenen heeft 11 tot 21 procent hielspoor, en boven de 62 jaar loopt dat op tot 55 procent (1). Veel mensen lopen dus rond met hielspoor zonder er ooit iets van te merken.
Er bestaat wel degelijk een verband tussen hielspoor en hielpijn. Mensen met hielpijn hebben ongeveer vijf keer meer kans op hielspoor dan mensen zonder klachten (2). Toch wil dat niet zeggen dat de hielspoor de pijn veroorzaakt. De botuitgroei lijkt eerder een teken dat de peesplaat al langere tijd onder verhoogde spanning staat. De pijn komt in de meeste gevallen voort uit de overbelaste peesplaat zelf, niet uit het extra bot.
Waarom rust alleen niet volstaat
Omdat de klachten vaak meer omvatten dan alleen een ontstekingsreactie, volstaat het bestrijden van ontsteking meestal niet als langetermijnoplossing. Rust, ijs, ontstekingsremmers of een injectie kunnen de symptomen tijdelijk verlichten, maar herstellen de belastbaarheid van het weefsel niet. Denk terug aan de motor en de carrosserie uit mijn vorige artikel over hardloopblessures: je peesplaat is een deel van je carrosserie, en die moet opnieuw leren om belasting te verdragen.
Wat kun je eraan doen?
De meeste peesplaatklachten verbeteren met een eenvoudige aanpak. Je hoeft dus niet meteen naar zware behandelingen te grijpen.
Belasting aanpassen. Blijf actief, maar beperk tijdelijk wat de pijn uitlokt, zoals lang staan of veel lopen. Een hielcup, een zacht kussentje onder je hiel in je schoen, kan daarbij helpen.
Oefentherapie. Hielheffingen op één been, met een opgerolde handdoek onder je tenen, belasten de peesplaat gericht via het windlass-mechanisme. In een kleinere studie gaf dat na drie maanden betere resultaten dan stretchen (5). In de grotere studie van 180 patiënten zorgden de oefeningen niet voor extra verbetering tegenover enkel advies en een hielcup (6). Oefentherapie kan dus een waardevolle plaats hebben binnen de behandeling, maar mag niet worden gezien als een wonderoplossing.
Rekken en taping. Rekken van de peesplaat (je grote teen naar je toe trekken) en van de kuitspieren helpt om pijn te verminderen en je voet beter te laten functioneren. Taping kan op korte termijn verlichting geven (4).
Injecties. Een corticosteroïdinjectie kan de pijn op korte termijn verminderen, maar geeft geen blijvende winst (6).
Shockwavetherapie en operatie. Bij hardnekkige klachten wordt soms shockwavetherapie gebruikt, maar onderzoek toont wisselende resultaten. Een operatie waarbij de peesplaat deels wordt doorgesneden is een laatste redmiddel: de peesplaat ondersteunt je voetboog, en het doorsnijden ervan kan die boog instabiel maken en andere structuren extra belasten.
Wat betekent dat in de praktijk? In een recente studie met 180 patiënten werkte advies om actief te blijven, de belasting aan te passen en een hielcup te dragen even goed als dezelfde aanpak aangevuld met oefeningen of een injectie (6). Begin dus eenvoudig en kijk pas naar andere behandelingen als dat na een tijd niet volstaat.
Wanneer een expert raadplegen?
Veel hielpijn verbetert met tijd, een slimme aanpassing van je belasting en wat geduld. Blijft de pijn ondanks die aanpassingen, komt ze telkens terug, of verstoort ze je dagelijkse activiteiten of je training? Laat je klachten dan beoordelen door een podoloog, sportarts of kinesitherapeut.
Hielpijn kan bovendien ook andere oorzaken hebben, zoals een gescheurde peesplaat, een ingeklemde zenuw of een stressfractuur. Tintelingen, een branderig gevoel of plotse scherpe pijn tijdens het sporten zijn signalen om zeker te laten nakijken.
Hielspoor verdwijnt meestal niet spontaan, maar dat hoeft ook niet. De klachten zijn doorgaans afkomstig van een overbelaste peesplaat en niet van de botuitgroei zelf. En die heeft vooral tijd en een goed opgebouwde belasting nodig. Ook hier geldt: opbouwen aan het tempo dat je carrosserie aankan.
De informatie op deze website is algemeen en vervangt geen persoonlijk advies van een arts of zorgverlener.
Bronnen
Kirkpatrick et al. (2017). The plantar calcaneal spur: a review of anatomy, histology, etiology and key associations. J Anat. PubMed 28369929
Drake et al. (2022). Medical imaging for plantar heel pain: a systematic review and meta-analysis. J Foot Ankle Res. PubMed 35065676
Lemont et al. (2003). Plantar fasciitis: a degenerative process (fasciosis) without inflammation. J Am Podiatr Med Assoc. PubMed 12756315
Koc et al. (2023). Heel Pain, Plantar Fasciitis: Revision 2023. JOSPT. PubMed 38037331
Rathleff et al. (2015). High-load strength training improves outcome in patients with plantar fasciitis. Scand J Med Sci Sports. PubMed 25145882
Riel et al. (2023). Does a corticosteroid injection plus exercise or exercise alone add to the effect of patient advice and a heel cup for patients with plantar fasciopathy? BJSM. PubMed 37414460